DARBOĞAZ'DA SINAKLAR

Sınak ya da SINAĞ adı ile bilinen olay Anadolu’nun birçok yöresinde SANAKA olarak bilinir.Sınama-deneme sonucu uğurlu veya uğursuz gelen olaylar,sınama-deneme yolu ile şifalı gelen olaylar v eya ilaçlar,Sınama-deneme yolu ile şans getiren olaylara genellikle SINAK denir.Uzun yıllar boyu gözlenen denemelere,sınamalara dayanır.Bizim köyde bilinen önemli SINAK(Sanaka)ları yazmaya çalışacağım.


SABIR(SAVIR) Terekeme lehçesinde sözcüğün ortasında bulunan –b- harfi –v- olarak okunur,Sabun-Savın, Yaba-Yava,Haber-Ğever, Kabul,Kavıl gibi...Hapşırığa sabır denilir.Hapşırığın tek ya da çift olmasına göre uğurlu veya uğursuzluk taühmini yapılır.Her ailenin savırı farklıdır.Öyleki tek ya da çift sabır geldi diye o gün yolculuğu çıkmayan,iş tutmayan aileler bile vardır.Rahmetli anam bizim aileye tak sabır düştüğünü söylerdi.Niyeti alınan bir işte tek sabır gelirseo iş başarılı olur,çift sabır gelirse o iş olmayacak demektir.Grip durumunda nasıl değerlendirilirdi acaba?Bir konu anlatılırken orada bulunanlardan biri hapşırırsa konuyu anlatan ,işte sabırda geldi bu kadar gerçek diyerek kendi anlatımının gerçek olduğunu belirtmeye çalışır.

GÖZ SEĞRİMESİ Gözün seyrimesi uğursuzluk sayılır,kötü bir haberin geleceği umulur.O gün meydana gelecek tüm olumsuzluklar bu seğrime ile yorumlanır.

GÖZÜN YOL ÇEKMESİ. Göz bir noktaya odaklanırsa,bir noktaya bakarsa,Gözüm yol çekiyor”denilir.Gözün yol çekmesi misafirin gelmesine dalalettir. O gün uzak yoldan bir misafir gelecektir demektir.

KULAK ÇINLAMASI Birisi tarafından anıldığına işaret sayılır.

HIÇKIRIK TUTMA Birisi anılırken “Hıçkırık tutsun Ali...” gibi mesaj gönderilir..adı anılan kişi nerede olursa olsun hıçkırık tutar.Hıçkırık tutan kişi kendisini birisinin andığını anlayarak sevdiği kişilerin isimlerini söylemeğe başlar.Anan kişinin adını bulursa hıçkırık hemen geçer.

AVUÇ İÇİNİN KAŞINMASI Avucun içi kaşınırsa,para ya da bir hediye geleceğine inanılır.

AYAK ALTININ KAŞINMASI Ayak altı kaşınırsa çok yakın akrabalardan birinin doğum yaptığına inanılır.

DOLU YAĞARSA Dolu yağmaya başlarsa dolunun geçmesi için anasının ilki olan kişi dolu parçasından birini dişleyerek üç kez:Anamın ilkiyem-Gara tülküyem(Tilki) derse dolu yağmaz olur.
Dolu yağdığında sapılca(Tava)nın arkasına tuz dökülerek dolunun altına tutulursa dolu yağması durur.
Dolu yağdığında biri ezan okursa dolu keser.Müslüman köyüne dolu yağmaz,ezan okununca Allah oranın müslüman köyü olduğunu duyar ve hemen doluyu keser.Bizim köy müslüman köyü olduğu halde,her dolu yağdığında onlarca kişi ezan okuduğu halde dolu yine yağmaya devam eder ekinlerimizi mahvederdi.Rahmetli babam bı sınak işine çok kızarak derdi ki.Herşeye Kadir olan Allah bizim köyü bilmiyorda Feyzullah’ın ezanıyla mı bilecek?

NAZAR DEĞMESİ Nazar değmesine karşı birçok sınak vardır,
-Nazarı değecek kişi karşıda görülürse(Genellikle gök gözlü,seyrek dişli ve seyrek sakallı,Çocuksuz kadıon) Kişi götünü kaşayarak,gözün götüme,gözün götüme diyerek yere tükürür.
-Nazara karşı gök boncuk,Yedidelikli boncuk,kartal cırnnağı,deve tüyü,tavuk lades kemiği,.kurt aşığı,it boku,sarımsak ve nazarlık duası sağ omuza asılır,
-Evlere nazar değmesin diye kapıya at nalı çakılır.Evin çelengisine(Koçbaşı=Köpek veya at kafatası asılırKurban kanıyla Kapıya Maşallah yazılır.
-Hayvanlara nazar değmesin diye:Boynuzlarına gök boncuk bağlanır.Pelit ağacından dağdağan asılır,Atların döşüne gök boncuklu ayna asılır.İt boku asılır,leylek boku asılır.Kuzuların boynuna porsuk derisi asılır.
KURT BÜZÜĞÜ-KURT AŞIĞI Çok şanslı olan,sevilen,gittiği dairede işini gören,ticarette şanslı olanlar için derler ki adamın üstünde kurt büzüğü var”Kurdun büzüğü(Anüsü)Yuvarlakça oyulup çıkarılır,kurutulup muska şeklinde kişinin cebine ya da omuzuna asılırsa o kişi çok şanslı olur.
Kurtun arka bacağından çıkarılan aşık kemiği delinerek çocuğun omuzuna dikilirse o çocuğa nazar değmez.
Her köpek kurt boğamaz.Kurt boğan köpekler çok kıymetli sayılır.Eğer bir kimsenin köpekleri kurt boğmuşsa o kişi çok onurlanır.Derhal bir koç keser kuyruğunu köpeklere yedirir.Komşuları davet eder mevlit okutur.Köpeklere kuyruk verilmezse kurdun derisinden geçen zehirin köpekleri zayıflatacağına,öldüreceğine inanılır.Kurt boğan köpeğin soyundan damızlık almakta önemli sayılır.

T İ L K İ Yolculuk esnasında yolun kenarında tilki görülürse bu uğur sayılır.Ezan okunduğunda tilki durup ezanı sonuna kadar dinlediği için imanlı sayılır.Uğurlu sayıldığı için kolay kolay öldürülmez.Rahmetli babam bir kış gecesi ahıra mala bakmaya gider.Danalığa girince bir tilkinin buhari8Ocak)ye girdiğini görür.Sopayla öldürür.Eğer gitmeseydim sabaha kadar ahırdaki tavukların tümünü boğardı diyordu.Özellikle kışın aç kalınca ahırlara,komlara girmek zorunda kalan tilki çoğunlukla bu hatasını canıyla öderdi.

KULAĞA GİREN Kıskaç,Çatal avrat adlarıyla da bilinen kuyruğu çatal olan böcek mundar sayılırdı.Kap kaçakta görülürse o kap kaçak mundar sayılır,kumla sürtülerek kırklanırdı.Kulağa giren böcüsünün haiz(Aybaşı-Regil) gördüğü bunun için pis olduğu söylenirdi.

AY SALAVATI Yeni ay görüldüğünde(İlk hilal) aya dönülerek selavatı şerif okunarak dilek tutulur.Sıtkı yürekle tutulan dilekler gerçekleşir.

DURULAMA :Herhangi bir nedenle bir tencere veya kap mundar olursa,İt yalarsa,sıçan düşerse,kulağa giren düşerse ya da bir pislenme olursa o kap-kacak kumla sürtülerek yıkanır.kırk kez kulhüvallahi okunarak durulanır.Buna kırklama denilir.

ÇİMDİRİLEN ÇOCUĞUN DURULANMASI Çocuk iyice yıkandıktan sonra sabunsuz olarak başından aşağı su dökerek durulanır.Durulanırken şunlar söylenir:Ağırrığın,uğurruğun dağlara daşdara..göğde uçan kuşlara,çayda çimen gızlara..Ağırrığın,uğurruğun çaylara..sellere..

UYKULUK. Kadının biri komşu ziyaretine gittiğinde o evde kundakta bebek varsa, evden ayrılırken üstündeki giysiden bir parça yırtarak çocuğa uykuluk verir.O parça çocuğun yastığının altına koyulur.Yoksulluk halkı perişan ettiği için,hemen hemen herkes yamalı giydiği için eski giysilerin yırtılması kolaymış galiba..

IRAK BURDAN: (BURALARDAN UZAK OLSUN)Kötü bir olaydan,kazadan ya da hastalıktan bahsederken konuyu anlatan kişi elini bulunduğu yere(Masa,sandalya vb) vurarak.Şeytanın kulağına kurşun!Irak buralardan diyerek söze başlar.Bu şaman inancının hala Türklerde çok belirgin bir şekilde yaşadığının kanıtıdır.El tıkılatmanın amacı şudur:Söylenen kötü şeyi kötü ruh duyup başkalarına götürmesin.Kulağına kurşun deyimi de,kötü şeytan sağır olsun duymasın

Eğitimci, Gazeteci-Yazar Muzaffer Kılıç

 

1955 YILINDA ZELLİCE(DARBOĞAZ) KÖYÜNDE BİR ASKERE YAZILAN MEKTUP
Yüksek bir Türk gencine takdimdir, 12.Şubat.1956
Evvela üzerime farz olan Tanrı selamını sunar,kara gözlerinden doya doya öperim.Nasılsın?İyi misin?İyi olmanı Bizleri yaradan Cenabı Allah’dan niyaz ederim.Eğer sende bizlerden sorup sual edersen,hamd olsun iyiyiz.Bu mektubun son satırına kadar sağ ve sıhhatteyiz.Seninde aynı minval üzere olman için beş vakit namazda dua ederim.
Anan selam eder kara gözlerinden doya doya öper.Beş vakit namazda hayırlı dualar eder.Kardeşlerin selam eder ellerinden öperler.Bir resmini göndermeni ailece isderiz.
Oğlum,sana çorap ve para göndermişdim aldın mı?Buralardan havadis sorarsan çok şükür bir yaramazlığ yoğdur.Bu sene çok kuraklığ oldu.Ot, ekin olmadı.saman çok bahalı.Malı-goynu alan satan yoğ.Süt parası aldık.Sana göndermek içinde guzu parası aldık.Bu sene kuzularımıza bir hasdalık geldi sekiz tanesi öldü.gelen mala gelsin senin goş kellen sağ olsun.
Gonağ odasında hana gurduğ.Anan sana halı toğuyor.İnşallah toyluğun olacak.Andır bu sene gazımızda çığmadı.Anaç gazın birini it yedi.O bir anacın yumurddalarının çoğuda cılğ çığdı. Ama beçemiz çoğdu.Meşedi’lerin Harın’ın toyu oldu.Polad’ın oğlu Rüşdü’de sağdıcıydı.temir gilin itler bir gurt boğdu ziyaratın döşünde.Bizim gaşga düye picine doğdu.Maşallah eyde südü var.Senin Ağyar’ın değirmeninnen getirdiğin gancığda balaladı ele cici gudüyleri var ki..
İzine ne zaman gelecen?Burda havalar çoğ eydir.Günnüğ..güneşdiğ….Memet’nen hayreddin’Selim’e Ğızey çalışdıreller. Benliahmetli göğ göz Mehemmet, Temirgilnen gara kişinin oğlu Hacının sattığı yerde tüken açdılar.Ağzına gadar doludu.Yoğ yoğdu…her zad var.Aynı Kars tükeni kimidi.
Anan diyerki:Ambarda unun içinde oğluma gaz sağlamışam..onun payını unutmamışam.Ağ goçun yununnnanda “subay cimciği”fayka başdadım diyer.
Oğlum başka ne yazayım.Hasretle gözlerinnen öperim.Okuyana,dinniyene bana selam yok mu diyennerede mahsus selam eder, büyüklerin ellerinden küçüklerin gözlerinnnen öperem.Hayırlı teskereler dilerim.İnşallah çavuş gursuna gidersin..
Kestane kebap acele cevap..haydi mekdubum güle güle get..

Mekdubu yazan
Değerli Köylülerimden biri adına
Terekemelerin Abbas’ın oğlu Muzaffer KILIÇ

DARBOĞAZ KÖYÜNDE KULLANILAN MUTFAK ARAÇLARI
1-PEC(PEJ) :Soba (İsveç'ce bir kelime)
2-LENGER:derin ve büyük kab
3-LENGERE: Lengerin biraz daha küçüğü
4-CEM:Çorba konulan tas
5-SAHAN:Yayvan,derinliği az,bakır tabak
6-EŞÜZEN:Süzgeç.Aş süzen anlamında
7-ÇAYNIK:Çay suyu kaynatılan çaydanlık.Çuğun diyenlerde var
8-ÇİNİ:Emaye,üzeri sırlı çinko kaplı tabak
9-SİNİ-Geniş yayvan,daha çok ğengel yenilen bakır kap
10-SAPILCA:Tava(saplıca da denilir)
11-Vedre:Kova(Küley de denilir)
12-ÇENGEL:Çatal
13-GAYÇI: Makas,sındı diyenlerde var
14-ÇÖMÇE:Kepçe.Çomça diyenlerde var
15-TEHNE:Tekne.Tahtadan yapılır.hamur teknesi,çamaşır teknesi,süt teknesi çeşitleri var
16-SİTİL:Bakraç.
17-BOŞKA:Fıçı.Tahtadan yapılır,demir şeritle sarılıdır.Gaymağ boşgası,gatığ boşgası gibi..
18-NEHRE-Yayık.Sütten yağ yapımında kullanılır
19-GÜĞÜM:Ibrık,su kabı.Abdest almada kullanılır
20-AĞDAFA:Güğümle aynı anlamdadır
21-DESMAL:Bulaşık yıkamada kullanılan bez
22-SÜZEY:Süt süzmede kullanılan ince örtü
23-EĞİŞ:Ekmeği tandırdan çıkarmak için bir ucu spatula bgibi bir ucu da eğri şiş
24-İSGETEN:Çay bardağı
25-KUŞGANA:Tencere(Kuş hane sözünden gelir)
26-MERŞEFE:Maşrapa.Su içilen kulplu kap
27-DOLÇA:tenekeden yapılan kiloluk su kabı(Doluca sözcüğünden gelir)
28-KÜZE:tahtadan yapılmış su fıçısı
29-ĞETİRÇEY:Tandırın üstüne koyulan demir çubuk

BİZİM KÖYDE ÖKÜZ İSİMLERİ
Öküz kelimesi genellikle bir hakaret ve aşağılama ünvanı olarak kullanılır. Saf,cahil,anlayışsız,
dünyada bir şeye aklı ermeyenler için ÖKÜZ denilir.ÖKÜZ rençberin sağ koludur
Bir zamanlar Rençberlik denilince akla öküz gelirdi.Öküz,evin değerli varlığıdır.kardeştir,
oğuldur.İki boyun(İki çift)zop öküz zenginlk ölçüsüydü. Kotana altı çift öküz koşulurdu.
Kışın öküzü gaşoy(Kaşağı)lardık.Dökülen tüylerini öküzün sidiği ile ıslatarak top yapardık.
O topla da eşşek beli oynardık.Bir kimsenin Öküzünün ölümü yıkımdı.O evden bir cenaze
çıkmış gibiydi.Öküzlere ilginç isimler verilirdi.Aklımda kalanları sizlerle paylaşmak istedim.
Sevgili Editörümüz bir süre sonra bu mesajı Pratik bilgiler bölümüne atarsa ve sizlerde
katkı sağlayıp,ilaveler yaparsanız memnun olurum.

BİZİM KÖYDE ÖKÜZ İSİMLERİ:
PELEŞ, MARAL, TOPCU, SARIBEY, DELİBEY, GARABEY, GINOŞ,
GINALI, GIZIL, GÜMÜŞ, TOMBUL, ALOŞ, ARAP, VASKA, MIŞKA,
CIĞAL, KELE, DUMAN, NİŞAN, BOZO, ŞAVŞET, GÖYÜŞ, CİNO,
BUĞA,CIYIĞ, DALĞIR, ÇILDIR CAMIŞ(MANDA) İSİMLERİ:
LEZGİ, ĞUMAR, ASDAN, GARA, SARI , ÇERKEZ, ŞİRİN, ŞİMŞEY, ILDIRIM, ARAN
Kültür değerlerimizi gelecek kuşaklara aktarmak ,bizlerin görevidir.
Anlamsız,yersiz,alınganlıkları,sataşmaları bırakalım da öz değerlerimizi araştırıp kitap haline getirelim.
Herkesin mutlaka sağlayacağı bir katkı vardır.Önemli olan;o birlikteliği sağlayabilmektir.
Katkı sağlayacak köylülerimizi bu sitede görmek isterim.Hiç olmazsa dileklerini,isteklerini belirtsinler.

 

AT,MURATTIR....
At,Türk'ün can yoldaşıdır.Olmazsa olmazıdır.At;Yiğitle,kahramanla özdeşleşmiştir.
Asya Bozkırından Dünyanın her yanına Türk'ü ve onun uygarlığını ulaştıran At'tır.At;
Türklerce kutsaldır.Büyük kahramanlar atlarıyla beraber destanlaşmıştır.Hz.Ali,DÜLDÜL'le,
Köroğlu;KIRAT'la,Gaçağ Nebi Keher atla destanlaşmıştır.
Zellice Köyü folklöründe atla ilgili Deyimleri,Deyişatları bildiğim kadarıyla sizlerle paylaşmak istiyorum:
**Minende aman vermez,inende saman vermez!
**At,elin,göt senin,sür balam sür..!
**At'ta garın yiğitde burun gerek
**İtin ahmağı goyuna gider,atın ahmağı rahvan gider.Adamın ahmağı kin güder
**Atını,itini nallıyan dalıma tüşdü.
**Minmeye atın gulası, huygâr olmasa..
Yatmaya gaya gölgesi,Şahmar olmasa..
Gözelin kısa boylusu,feldar olmasa..
**At,muratdır..
**Atın siyene gadar,gamçını mene ver..
**Danadı,dunadı,başı batmış anadı...
Acıdı,gıcıdı,başı batmış bacıdı...
Atdı,muratdı,başına döndüğüm arvatdı...
**İstediğim,bir at bir Deve'di mi?
**Üreğini ferah,atın gemini mökkem tut!
**At minicisine göre kişner..
**Bir mıh,bir nalı;bir nal,bir atı;Bir at;Bir yiğidi kurtarar..

AT İSİMLERİ VE AT DONLARI
At'ın rengine At'ın donu denililir.
Don denilince,aklınıza,külot,tuman gelmesin.Benim bildiğim At Donları şunlardır:
Al,Dor, Hurma-i dor, Kestane Doru, Toprağ Doru, Gula(Sarı) Çal (Kırmızı-çok küçük
beyaz çizgili9Macar (Sarı,beyaz çilli)Kır, Demir Kır, Pullu Kır, Yağız Kır, Tağız, Alapaça,
Ağ,Süd ağı, Dümmağ, Kirri Ağ, Boz, Kül, Göğ Bulut,Demir Pası..

AT İSİMLERİ...
Bulut,Yıldız, Güneş, Kamer, Şimşek,Yıldırım,Ukap, Nergiz, Çiçek,
Poyraz, Rüzgar, Yaşar, Dılğır, Doru, Kır, Uçar, Şahin, Kartal, Macar,
Gula,Vabis,Al, Sinek,Laçın,Keher,Kehlen(Küheylan)...
SONRADAN ANIMSADIĞIM,AT'LA İLGİLİ DEYİMLER...
**Bey veren Atın tişine bağılmaz
**Kör atın da kör alıcısı olar
**At,sikkeyi gopadıf gaçanda,sikkeyi iki yere vurar üç de götüne..
**Gırğınnan sonra yorğa mı açajağ...!
**At minenin,Gılıç guşananındı !
**Sele tüşende,tüpüye tüşende;atın başını serbes goy..
**Cins attan da cins tay çığar..
NOT:Lütfen,sizin bildiklerinizide ilave edinki öz kültür kırıntılarımızı toplayabilelim..
Tüm dostlara sevgiler..saygılar.